Analyse: Rutte, Asscher, Klaver en Pechtold bepaalden Zwolse uitslag (en voorspelling coalitie)

ChristenUnie weer de grootste, winst voor GroenLinks en Swollwacht, verlies voor D66, PvdA en SP. In een zin het resultaat van vier jaar harde politieke arbeid en wekenlang slopende campagne. Maar wat is uiteindelijk daarvan het effect geweest op de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen afgelopen woensdag? En wie mogen er straks in het college?

Lokaal worden emoties met elkaar gedeeld

Vreugde en verdriet zijn zelden zo dicht in een beeld te vangen dan tijdens de uitslagenavond van lokale verkiezingen. Waar er landelijk nog partijgebonden feestjes worden georganiseerd is er op gemeentelijk niveau nog sprake van saamhorigheid en worden emoties met elkaar gedeeld. Het is een van de kenmerkende verschillen tussen landelijke en lokale politiek.

Lokale politiek de komende jaren steeds belangrijker

Daar waar de landelijke politiek steeds meer op een fenomeen begint te lijken dat enkel op Twitter bestaat – leve de beste oneliner! – loop je in je stad of dorp je volksvertegenwoordiger gewoon tegen het lijf in de supermarkt. Is er al maanden geen onderhoud gepleegd aan het plantsoen in de buurt? Bel je raadslid op. Of schrijf een briefje. En als ze echt niet willen luisteren, bel je de krant of lokale nieuwssite. Wedden dat er dan iets gebeurt? Dat maakt lokale politiek zo leuk. En belangrijk. En steeds belangrijker bovendien, want de rol van de gemeente wordt groter en groter. Niet alleen op het gebied van de zorg, maar de komende jaren krijgen we de Omgevingswet. Het betekent nog meer macht voor het gemeentehuis en uw 39 gekozen raadsleden.

Uitslag verkiezingen weinig met lokale onderwerpen van doen

De uitslag van de Zwolse gemeenteraadsverkiezingen heeft echter vrij weinig met lokale onderwerpen van doen. De winst van GroenLinks is in lijn met de landelijke trend in grote steden. De partij van Klaver is voor veel mensen het alternatief voor een teleurstellend PvdA (vanwege deelname in kabinet Rutte) en SP (veel intern gerommel, weinig wapenfeiten). En de charismatische Klaver – niet gebonden door kabinetsdeelname – spreekt zich op de juiste onderwerpen duidelijk uit. Swollwacht profiteert ook van ontevredenheid, maar dit maal over de algehele ‘Haagse arrogantie’. Bij gebrek aan een lokale afdeling van de PVV of Forum voor Democratie is Swollwacht het logische alternatief.

Enige Zwolse aspect is ChristenUnie als grootste partij

Beiden profiteren dus van landelijke effecten. Het enige echt Zwolse aspect aan de verkiezingsuitslag is dat de ChristenUnie weer de grootste partij van is. In geen enkele andere grote stad is dat het geval. Een compliment waard. Waar het vandaan komt? Wij denken dat de ChristenUnie Zwolse kerkgangers optimaal weet aan te spreken. Geen enkele andere politieke stroming in Zwolle is zo sterk georganiseerd als de achterban van de ChristenUnie. Daarnaast is het ook een actieve en daardoor zichtbare partij die – net zoals GroenLinks landelijk – in Zwolle meer als een beweging opereert dan als een politieke partij. En dat levert stabiele winst op. Het is niet voor niets dat Gert Jan Seegers en zijn mensen in Zwolle komen kijken hoe ze campagne moeten voeren.

Koopzondagen en windmolens geen echte breekpunten tijdens onderhandelingen

Wij concluderen daarmee dat lokale issues zoals de koopzondag of de windmolendiscussie een verwaarloosbaar effect hebben gehad. Kijken we naar de koopzondag dan hebben zowel de tegenstanders van uitbreiding – ChristenUnie (-1) en SP (-3) – verloren, als de uitgesproken voorstanders D66 (-2) en VVD (gelijk). Ook de windmolendiscussie, die volgens sommigen verantwoordelijk zou zijn voor de winst van Swollwacht, heeft een marginale rol gespeeld. Zowel tegenstander Swollwacht als voorstander GroenLinks boekten namelijk stevige winst. Het zou ons dan ook verbazen als een van beide onderwerpen als echte breekpunten zal worden ingezet tijdens de coalitieonderhandelingen. Hoe hard sommige partijen het ook tijdens de campagne hebben gespeeld.

Coalitievorming is winkelen in een Cubaanse supermarkt

supermarktDat brengt ons bij de coalitievorming. Er wordt geschreven dat het moeilijk gaat worden, dat er na de verkiezingen een versnipperd beeld is ontstaan. Hoezo versnipperd? Er zijn slechts acht partijen – een historisch laag aantal – en er zijn er naar alle waarschijnlijkheid vier nodig om te regeren (want in een coalitie CU, GL en SW gelooft echt niemand). Een valt af, namelijk de SP en twee van de vier staan al vast, namelijk ChristenUnie en GroenLinks. Beiden vinden elkaar op duurzaamheid en zorg. Op het gebied van sociaal beleid zullen er wellicht wat plooien gladgestreken moeten worden, maar verder levert dit geen enkel probleem op. Dan blijven er vijf partijen over waar er twee van gekozen moeten worden. Het is als winkelen in een Cubaans supermarkt, de keuze is beperkt.

Links, rechts of toch het midden?

Omdat het verschil in stemmen zo klein is, zal ChristenUnie-leider Gerdien Rots goed naar de wensen van haar GroenLinks collega Sylvana Rikkert moeten luisteren. En dan gaat het er om, wil je naar links, het midden of rechts? Op welke onderwerpen willen de twee partijen de komende vier jaar inzetten en wie past daar het beste bij? Punten als duurzaamheid, zorg, participatie en groei (oa woningmarkt) zullen zwaar meewegen.

VVD kind van de rekening

De richting die het nieuwe college op wil zal dus bepalend zijn voor de keuze van partners. En het zou ons niets verbazen als de VVD daardoor het kind van de rekening wordt. Ondanks het feit dat het de enige zittende collegepartij is die procentueel een betere verkiezingsuitslag behaalde dan vier jaar geleden, vrezen wij voor liberale deelname. Wie de verkiezingsprogramma’s naast elkaar neerlegt ziet ook dat er grote verschillen zijn. Denk aan armoedebestrijding, duurzaamheid, zorg, participatie. Speerpunten die het nieuwe college zoals gezegd zal kenmerken. De VVD mag dan de vierde partij van Zwolle zijn, maar dat verzekert nog zeker geen collegedeelname.

Jan Brink (D66) inzetten als een soort joker

Voor D66 geldt dat GroenLinks er wel wat mee heeft, maar de ChristenUnie juist niet. Op het gebied van duurzaamheid zou het een goede partner zijn, maar op andere onderwerpen (koopzondagen, cultuur, levensbeschouwing) delen ze minder gemeenschappelijke grond. Toch zou D66 als middenpartij een brugfunctie kunnen vervullen. En misschien dat Jan Brink, vanwege zijn ervaring op Financien, als een soort joker ingezet kan worden. Een post die voor de ChristenUnie en GroenLinks niet op de eerste plek staat. D66 zetten we daarom even neer als vraagteken.

Mag CDA van ChristenUnie meeprofiteren in college?

Wat voor D66 geldt, geldt andersom voor het CDA. De partij past wel bij de ChristenUnie (beiden christelijk, zetten in op ‘naar elkaar omkijken’ en zorg), minder bij GroenLinks (boerenpartij versus milieupartij). Complicerende factor is dat de ChristenUnie er belang bij kan hebben om het CDA klein te houden. Beiden vissen namelijk in dezelfde electorale vijver. Laat je je grote concurrent dan delen in een eventueel succesvol college? De komende vier jaar is er immers weer meer geld te verdelen. Wie mogen er meehelpen met het uitdelen van de cadeaus en daarvan eventueel profiteren over vier jaar? Tegelijkertijd heeft CDA-lijsttrekker en kandidaat-wethouder Jan Nabers veel ervaring op het gebied van Economische Zaken (de post die vrijvalt als de VVD niet meer meedoet) en kan zijn netwerk het college goed van pas komen. Ook nog even een vraagteken dus.

Als PvdA niet te veel eist, mag het meedoen

Blijft de PvdA over. Die is niet meer de tweede maar de zevende partij van Zwolle. Wel met evenveel zetels als D66 en CDA (namelijk 4). Daarmee is de ploeg van Eefke Meijerink wat ons betreft zeker kanshebber voor collegedeelname. Er zijn namelijk veel overeenkomsten tussen haar, Gerdien Rots en Sylvana Rikkert als het gaat om zorg, armoedebestrijding, woningbouw en participatie. Bovendien heeft de partij een schat aan bestuurlijke ervaring. En enige continuïteit is gewenst. Zeker als VVD en D66 afvallen. Wij voorspellen dat de PvdA, mits het niet te veel eist aan de onderhandelingstafel, mee mag doen.

William Dogger (Swollwacht) kan straks meepraten met Tjitske Siderius

En Swollwacht dan? We adviseren William Dogger binnenkort eens een biertje te gaan drinken met Tjitske Siderius. Zij zat vier jaar geleden als lijsttrekker van de SP (naast de ChristenUnie toen de grote winnaar) aan de onderhandelingstafel, maar kon met lege handen naar huis. Toen werd er gekozen voor een breed college met de rechtse VVD, het linkse PvdA en middenpartij D66. We verwachten dat dit college een iets duidelijkere richting op zal willen. Bovendien werd in 2014 gefluisterd dat SP-er Siderius te uitgesproken was voor sommige van de beoogde coalitiepartners. Een eigenschap die we herkennen bij William Dogger die bovendien ook nog zelf wethouder wil worden. Het argument dat de windmolens een dealbreker zijn, zal in de onderhandelingen een kleine rol spelen, maar kan later als aardig argument gelden waarom ze er niet uitkwamen.

Nieuw college: CU, GL, CDA (of toch D66?) en PvdA

Kortom, wij voorspellen een nieuw college met ChristenUnie, GroenLinks, PvdA en CDA of D66. En als we moeten kiezen, zetten we ons geld in op het CDA. Die hebben per slot van rekening zetelwinst geboekt.

Deze analyse is slechts een opinie van Zwolitico. Heb je zelf een eigen analyse, laat het ons weten!

Lees ook:
De glazen bol: aardverschuiving in Zwolse raad
Kieswijzer maakt een ding duidelijk: er valt weinig te kiezen

 

 

2 Comments

  1. Het, door jullie, voorspelde, college van CU GL CDA en PvdA zou het college der gemakzuchtigen zijn. Het niet, heel serieus trachten om met Swollwacht, tot een akkoord te komen zou geen recht doen aan de verkiezingsuitslag.

    Voor de PvdA is college deelname weinig interessant. Het collegeakkoord waar CU en GL een stevige stempel op zullen drukken zal niet ver verwijderd zijn van wat de PvdA wil. Beter zou het voor hen zijn om de komende vier jaar keihard oppositie te voeren tegen de ongewenste effecten van het beleid (bijvoorbeeld het gedonder in de zorg). Onzichtbaar zijn in het college, maar wel mede-verantwoordelijk zijn voor een beleid dat niet de ‘beloften’ van de partij waarmaakt zou een eindeloos domme zet zijn van Meijerink en consorten .

  2. …grondige analyse en ook wel hoopvolle maar die vraagtekens? Hoe goed was afgelopen jaren de werkrelatie invullen tussen vvd en cu? En welke partij claimt de portefeuille duurzaamheid, wie wil dossier zorg met zware hypotheek?

Leave a Reply